هیچ جامعهای تنها با جادهها، ساختمانها و زیرساختهایش زنده نمیماند؛ آنچه یک ملت را به یک جامعه انسانی تبدیل میکند، حافظه جمعی، همدلی و احترام به کرامت انسان است. به همین دلیل، ثبت نام تکتک جانباختگان و ساخت یادمانهایی برای قربانیان فجایع دیماه، نه یک اقدام نمادین، بلکه یک ضرورت اخلاقی، تاریخی و تمدنی است.
اگر دهها هزار انسان ــ چه ۴۰ هزار نفر، چه ۱۰۰ هزار نفر یا هر تعداد دیگری که در جریان سرکوبهای گسترده جان خود را از دست دادهاند ــ تنها به یک عدد در گزارشها تبدیل شوند، جامعه به تدریج توانایی همدردی و درک رنج انسانی را از دست میدهد. هر یک از این جانباختگان انسانی با نام، چهره، خانواده، آرزوها و آیندهای بودند که از آنان گرفته شد. ذکر نام آنان به معنای بازگرداندن انسانیت به کسانی است که خشونت سیاسی تلاش کرده آنان را به آمار و ارقام تقلیل دهد.
تاریخ نشان داده است که ملتهایی که قربانیان خود را فراموش میکنند، در معرض تکرار همان فجایع قرار میگیرند. یادمانها و بناهای یادبود تنها برای سوگواری ساخته نمیشوند؛ آنها هشداری دائمی برای نسلهای آینده هستند که بدانند بیتفاوتی در برابر ظلم و خشونت چه پیامدهایی دارد. این بناها به فرزندان یک کشور یادآوری میکنند که آزادی، عدالت و کرامت انسانی ارزشهایی هستند که گاه برای حفظ آنها بهای سنگینی پرداخت شده است.
جامعهای که نسبت به کشته شدن انسانهایی که برای اعتراض به حکمرانی موجود و مطالبه یک زندگی شرافتمندانه به خیابان آمده بودند بیتفاوت بماند، به تدریج بخشی از عاطفه و وجدان اخلاقی خود را از دست میدهد. بیتفاوتی در برابر رنج انسانها، نخست اخلاق عمومی را فرسوده میکند و سپس بنیانهای اعتماد، همبستگی و مسئولیتپذیری اجتماعی را از میان میبرد. در چنین شرایطی، تمدن انسانی یک کشور به آرامی دچار زوال میشود، زیرا تمدن پیش از آنکه مجموعهای از بناها و فناوریها باشد، مجموعهای از ارزشهای انسانی است.
بنابراین، ثبت نام جانباختگان، گردآوری روایتهای خانوادههای آنان و ساخت یادمانهایی در شأن قربانیان، تنها ادای احترام به گذشته نیست؛ بلکه سرمایهگذاری برای آینده است. ملتی که نام قربانیان خود را به یاد میآورد، در حقیقت از کرامت انسان، حقیقت تاریخی و وجدان جمعی خویش پاسداری میکند. چنین ملتی میتواند امیدوار باشد که فجایع گذشته هرگز دوباره تکرار نشوند و نسلهای آینده در کشوری آزادتر، انسانیتر و عادلانهتر زندگی کنن
پاسخی بگذارید